English
Eurasian Journal of Educational Research
Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
EJER |

Selcuk DEMIR

The Relationship between Psychological Capital and Stress, Anxiety, Burnout, Job Satisfaction, and Job Involvement

10.14689/ejer.2018.75.8
  Yazar : Selcuk DEMIR
  Bu özet 444 kere okundu..


Başlık :
Selcuk DEMIR

The Relationship between Psychological Capital and Stress, Anxiety, Burnout, Job Satisfaction, and Job Involvement

10.14689/ejer.2018.75.8

Özet :

Demir, S. (2018). The relationship between psychological capital and stress, anxiety, burnout, job satisfaction and job involvement. Eurasian Journal of Educational Research, 75, 137-154, DOI: 10.14689/ejer.2018.75.8

Problem Durumu:

Bu araştırma, psikolojik sermayenin eğitim örgütlerinde istenen davranışları nasıl arttırdığı, istenmeyen davranışları ise nasıl azalttığı yönünde önemli bilgilere ışık tutacak şekilde dizayn edilmiştir. Eğitim örgütlerinde öğretmenlerin olumlu tutumlar sergilemeleri oldukça önemlidir. Öğretmenlerin duyguları olumlu olduğunda öğrencileriyle, birbirleriyle kısacası okulun tüm üyeleriyle daha sağlıklı iletişim kurabilirler. Ayrıca duygular bulaşıcı olduğu için, öğretmenin işe karşı geliştirdiği olumlu ya da olumsuz tutumları içinde bulunduğu örgütün iç ve dış üyelerini etkilemektedir. Öğretmenin daha olumlu duygulara sahip olması ve olumsuz duygularının azaltılması ya da önlenmesi eğitimin kalitesi açısından oldukça önemlidir. Zira öğrencinin öğrenme ortamının en önemli öğesi öğretmenlerdir. Eğitim örgütlerinde psikolojik sermaye ile ilgili olarak yapılan çalışmalar sınırlı sayıdadır. Ayrıca eğitim örgütlerinde psikolojik sermaye, stres, kaygı, tükenmişlik, iş doyumu ve işe sargınlık değişkenlerinin bir arada işlendiği bir çalışmaya ilgili alan yazında rastlanmamıştır. Psikolojik sermayenin olumlu ve olumsuz duygularla bir arada ilişkisini ortaya çıkaracak böyle çok değişkenli bir çalışmaya ihtiyaç duyulmuştur.

Araştırmanın Amacı:

Bu çalışmada psikolojik sermaye ile stres, kaygı, tükenmişlik, iş doyumu ve işe sargınlık arasındaki ilişkinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Yukarıdaki temel amaç bağlamında şu sorulara cevap aranmıştır:
1) Okul ortamında öğretmen tarafından algılanan psikolojik sermayenin stres, kaygı, tükenmişlik, iş doyumu ve işe sargınlık üzerinde etkisi var mıdır? Varsa stres, kaygı, tükenmişlik, iş doyumu ve işe sargınlığı hangi yönde etkilemektedir?
2) Okul ortamında öğretmen tarafından algılanan stresin, kaygı, tükenmişlik, iş doyumu ve işe sargınlık üzerinde etkisi var mıdır? Varsa kaygı, tükenmişlik, iş doyumu ve işe sargınlığı hangi yönde etkilemektedir?
3) Okul ortamında öğretmen tarafından algılanan kaygının, tükenmişlik, iş doyumu ve işe sargınlık üzerinde etkisi var mıdır? Varsa kaygı, tükenmişlik, iş doyumu ve işe sargınlığı hangi yönde etkilemektedir?
4) Okul ortamında öğretmen tarafından algılanan tükenmişliğin, iş doyumu ve işe sargınlık üzerinde etkisi var mıdır? Varsa iş doyumu ve işe sargınlığı hangi yönde etkilemektedir?
5) Okul ortamında öğretmen tarafından algılanan iş doyumunun, işe sargınlık üzerinde etkisi var mıdır? Varsa işe sargınlığı hangi yönde etkilemektedir?

Araştırmanın Yöntemi:

Bu çalışmada iki ya da daha fazla değişken arasındaki ilişkileri açıklayan ilişkisel tarama deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma evreni 2014-2015 eğitim öğretim yılında Hatay ili Kırıkhan ilçesindeki okullarda görev yapan 1145 öğretmendir. Bu araştırmada tek tek bireylerin değil, seçkisiz olarak belirlenen grupların örneklem için seçilmesi olarak tanımlanan oransız küme örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Kırıkhan?daki her okul bir küme kabul edilip asgari ihtiyaç duyulan şekilde okullar tesadüfî olarak seçilmiştir. Örnekleme alınan 27 okulda görev yapmakta olan 335 öğretmen bu araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Örneklem sayısı belirlemede, ana kütle sayısı belli olan büyüklükler için hazırlanan formüle göre alınan 335 öğretmenin %95 güven düzeyi için yeterli olduğu görülmüştür. Araştırmanın verileri anketler yoluyla elde edilmiştir. Veri toplama aracı olarak öğretmenlere verilen anketlerde; psikolojik sermaye ölçeği, stres ölçeği, kaygı ölçeği, tükenmişlik ölçeği, iş doyumu ölçeği ve işe sargınlık ölçeği kullanılmıştır. Bu çalışmada beşli likert tipi anketler kullanılmıştır.

Bulgularda ortaya çıkan temalar:

Öğretmenlerin, araştırma kapsamında uygulanan ölçme araçlarındaki maddelere katılım düzeylerini gösteren aritmetik ortalama ve standart sapma değerlerine göre psikolojik sermaye genel, psikolojik sermaye alt boyutları ve iş doyumu düzeyleri ?katılıyorum (4)? düzeyindedir. Ayrıca öğretmenlerin stres, kaygı, tükenmişlik ve işe sargınlık düzeyleri ise ?kısmen katılıyorum (3)? düzeyindedir. Öğretmenlerin psikolojik sermaye düzeylerinin genel ortalaması; stres, kaygı ve tükenmişlik değişkenleriyle negatif korelasyon içindedir. Öğretmenlerin psikolojik sermaye düzeyleri; iş doyumu ve işe sargınlık değişkenleriyle pozitif korelasyon içindedir. Ayrıca stres ile kaygı ve tükenmişlik değişkenleri ve iş doyumu ile işe sargınlık değişkeni pozitif korelasyon içindedir. İş doyumu ile stres ve tükenmişlik, işe sargınlık ile stres ve tükenmişlik negatif korelasyon içindedir. Yapısal eşitlik modellemesi sonucunda ortaya çıkan ve en iyi uyum indislerini üreten yapısal modele göre; öğretmenlerin sahip oldukları psikolojik sermaye düzeyi arttıkça stres düzeyleri düşmektedir. Psikolojik sermaye, stres değişkeninin tam aracılık etkisiyle öğretmenlerin kaygı düzeylerini düşürmektedir. Psikolojik sermaye, stres ve kaygı değişkenlerinin kısmî aracılık etkisiyle öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerini düşürmektedir. Psikolojik sermaye; stres, kaygı ve tükenmişlik değişkenlerinin kısmî aracılık etkisiyle öğretmenlerin iş doyumu düzeylerini artırmaktadır. Psikolojik sermaye; stres, kaygı, tükenmişlik ve iş doyumu değişkenlerinin kısmî aracılık etkisiyle öğretmenlerin işe sargınlık düzeylerini artırmaktadır.

Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri:

Bu araştırmanın sonuçlarına göre öğretmenler; sahip oldukları psikolojik sermaye düzeyi arttıkça, psikolojik açıdan daha güçlü hale gelmekte ve iş içinde yaşadıkları olumsuz deneyimlerden daha az etkilenmektedirler. Bu yüzden iş içinde olumsuz duyguları daha az hissetmekte, işe ve okula ilişkin daha olumlu tutumlar geliştirmektedirler. Öğretmenlerin iş içinde olumsuz duyguları daha az hissetmelerini ve daha olumlu tutumlar geliştirmelerini sağlamak isteyen okul yöneticilerinin, psikolojik sermayeyi güçlendirme ve geliştirme çalışmaları yararlı görülmektedir. Eğitim örgütleri öğretmenlerin daha huzurlu, mutlu, şevkli, iş doyumları yüksek, işe sargınlıkları fazla ve verimli olmalarını sağlayıcı fiziksel, sosyal ve psikolojik ortamlar ve politikalar belirlemeli ve uygulamalıdır. Benzer bir çalışma farklı örneklemlerle ve farklı araştırma desenleri kullanılarak yapılabilir. Bu araştırmada belirlenen ilişkilerin nedenleri derinlemesine incelenerek tespit edilebilir. Farklı yerleşim birimlerinde, farklı örgütlerde ve daha geniş örneklemlerle benzer araştırmalar yapılabilir.

Anahtar Kelimeler:

Bireysel çıktılar, öğretmen tutumları, verimlilik, aracılık etkisi.

« Geri Dön