English
Eurasian Journal of Educational Research
Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
EJER |

Burhan CAPRI, Mustafa GULER

Evaluation of Burnout Levels in Teachers regarding Socio-Demographic Variables, Job Satisfaction and General Self-Efficacy

10.14689/ejer.2018.74.7
  Yazar : Burhan CAPRI, Mustafa GULER
  Bu özet 497 kere okundu..


Başlık :
Burhan CAPRI, Mustafa GULER

Evaluation of Burnout Levels in Teachers regarding Socio-Demographic Variables, Job Satisfaction and General Self-Efficacy

10.14689/ejer.2018.74.7

Özet :

Capri, B. & Guler, M. (2018). Evaluation of burnout levels in teachers regarding socio-demographic variables, job satisfaction and general self-efficacy. Eurasian Journal of Educational Research, 74, 123-144, DOI: 10.14689/ejer.2018.74.7

Problem Durumu:

Meslek yaşamı insan yaşamının önemli ve vazgeçilmez bir alanıdır. İnsanlarla yüz yüze iletişimin yoğun olduğu alanlarda çalışanlarında yoğun duygusal tepkiler gözlenmektedir. Çalışanlar, çalışma koşulları ve örgütsel yapı nedeniyle yüksek düzeyde stresle karşı karşıya kalabilmekte ve uzun süreli stres tükenmişliğe dönüşebilmektedir. Eğitim ve hizmet sektörü çalışanları daha fazla tükenmişlik yaşamaktadır. Stres düzeyi yüksek meslekler arasında yer alan öğretmenlik mesleği, engelli çocukların eğitimi söz konusu olduğunda daha da stresli hale gelmektedir. Özel eğitimde doğrudan temasın yoğunluğu, çocukların özellikleri, gereksinimleri, bu çocukların davranışlarını kontrol etmede güçlükler yaşanması ve öğretimin zor ve yorucu olması tükenmişlik açısından özel eğitim öğretmenleri için risk faktörleri olarak değerlendirilmektedir. Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin çoğu, özel eğitim alanı dışında farklı alanlardan mezun öğretmenlerdir. Bu durum, öğretmenlerin lisans eğitimini almadıkları bir alanda ve farklı özellikteki çocuklarla çalışmak durumunda kalmaları ve beklenti ve mesleki rolleri öğretmenler için yıpratıcı ve yorucu olabilmektedir. Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde çalışan öğretmenler, mesleğin gerektirdiği sorumluluklar ve özel bilgi ve beceri gerektiren uygulamaları nedeniyle tükenmişlik riski taşıyan grupta yer almaktadırlar. Öğretmen tükenmişliğinin sonucunda oluşan sorunlar, hem bireyi hem de eğitim ve öğretim hizmetlerini olumsuz etkileyebilmektedir. Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin sosyo-demografik değişkenler ile iş doyumu ve genel yetkinlik inancı açısından tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi, tükenmişliğe neden olan değişkenlerin incelenmesine, konuya ilişkin önlemler alınmasına, tükenmişlik konusunda öğretmenlere yönelik yapılacak çalışmaların belirlenmesine, öğretmenlerin hizmet sundukları ortamlar ve sosyo-ekonomik koşulların iyileştirilmesine, konu ile ilgili yeni çalışmaların yapılmasına katkılar sunabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmanın genel amacı, Milli Eğitim Bakanlığı?na bağlı özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin mesleki tükenmişlik puanlarının sosyo-demografik değişkenler ile iş doyumu ve genel yetkinlik inancı puanları açısından incelenmesidir.

Araştırmanın Yöntemi:

Bu çalışmada betimsel yöntemle yapılmış ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma grubu, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde görevli öğretmenlere yönelik Aydın/Kuşadası, Mersin ve Erzurum illerinde açılan ?Özel Eğitim Alanında Destek Verecek Uzman Öğretici Yetiştirme Kursu?na Türkiye?nin farklı illerinden katılan 297 kadın 155 erkek olmak üzere toplam 452 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmada, Tükenmişlik Ölçeği Kısa Formu, Minnesota İş Doyum Ölçeği, Genel Yetkinlik İnancı Ölçeği ve kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Uygulamalar; katılımcıların kurs ortamlarında gerçekleştirilmiştir. Uygulama sürecinde, tüm katılımcılara araştırmanın amacı ve ölçeklerin uygulanmasına ilişkin temel yönergeler standart bir şekilde açıklanmıştır. Verilerin Analizi : Araştırmadan elde edilen verilerin istatistiksel analizi için SPSS 16.0 paket programı kullanılmıştır. Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik puanlarının sosyo-demografik değişkenler açısından anlamlı düzeyde farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek amacıyla verilere ikili karşılaştırmalar için t testi, çoklu karşılaştırmalar içi Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) uygulanmıştır. Farklılaşmanın kaynağını belirlemek üzere post hoc test olarak verilere Scheffe testi uygulanırken, etki büyüklüğünü belirlemek için de eta kare (?2) değerine bakılmıştır. Ayrıca öğretmenlerin mesleki tükenmişlik puanları ile iş doyumu ve genel yetkinlik inancı puanları arasındaki ilişkinin belirlenmesi için Pearson korelasyon Katsayısı ve iş doyumu ile genel yetkinlik inancı puanlarının mesleki tükenmişlik puanlarını yordamadaki katkılarını ele almak için çoklu regresyon analizi kullanılmıştır.

Bulgularda ortaya çıkan temalar:

Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, öğretmenlerin mesleki tükenmişlik puanları üzerinde cinsiyet [(t(450)= .56, p>.05) ],medeni durum [(t(450)= 1.56; p>.05) ], branş [(F(2-449)= 1.04; p>.05)] ve çalışma arkadaşlarından destek görüp görmeme [(F(2-449)= 1.67; p>.05)]değişkenleri açısından anlamlı bir farklılık elde edilmezken, yaş [(F(3-448)= 6.28, p<.05)], görev süresi [(F(3-448)= 3.73; p<.05) ], mesleğini kendine uygun görme [(F(3-448)= 9.02; p<.05)], yöneticilerinden takdir görme [(F(2-449)= 18.80, p<.05)] ve mesleğe bağlılık [(F(2-449)= 8.47, p<.05) ] değişkenleri açısından anlamlı bir farklılık elde edildiği görülmüştür. Buna ek olarak, etki büyüklüğünü belirlemek üzere elde edilen eta kare değerleri açısından öğretmenlerin mesleki tükenmişlik puan ortalamaları üzerinde, yöneticilerinden takdir görme değişkeninin etkisi orta düzeyde (?2= 0.08) bulunurken, diğer anlamlı fark elde edilen değişkenlerin etkisinin ise küçük düzeyde olduğu bulunmuştur. Diğer yandan, öğretmenlerin mesleki tükenmişlik puanları ile iş doyumu (r= -0.37; p<.01) ve genel yetkinlik inancı puanları (r= -0.26; p<.01) arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler elde edilmiş ve iş doyumu ile genel yetkinlik inancı puanlarının birlikte, mesleki tükenmişlik puanlarına ilişkin varyansın % 17'sini açıklayarak, mesleki tükenmişlik puanlarının anlamlı birer yordayıcı olduğu (R= .041, R2= 0.17, p<.01) görülmüştür.

Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri:

Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, öğretmenlerin mesleki tükenmişlik puanları üzerinde branş, cinsiyet, çalışma arkadaşlarından destek görüp görmeme ve medeni durum değişkenleri açısından anlamlı bir farklılık elde edilmezken, görev süresi, yaş, mesleğe bağlılık, yöneticilerinden takdir görme ve mesleğini kendine uygun görme değişkenleri açısından anlamlı bir farklılık elde edildiği görülmüştür. Diğer yandan, öğretmenlerin mesleki tükenmişlik puanları ile iş doyumu ve genel yetkinlik inancı puanları arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler elde edilmiş ve iş doyumu ile genel yetkinlik inancı puanlarının birlikte mesleki tükenmişlik puanlarının anlamlı birer yordayıcı olduğu görülmüştür. Tükenmişlik sendromu konusunda öğretmenlerin bilgilendirilmesi, özellikle mesleğinde tükenmişlik yaşayan öğretmenlere önlemler alınması, öğretmenlerin özel eğitim alanında mesleki gelişimleri katkı sağlayacak, hizmet içi eğitim, kurs ve seminerlerin düzenlenmesi, öğretmenlerin tükenmişliklerini azaltabilir. Özel eğitim alanında yetişmiş personel ihtiyacı giderilmelidir. Bu yüzden üniversitelerde özel eğitim bölümlerinin sayısı arttırılmalı, bu bölümlerde ihtiyacı karşılayacak sayıda mezun verilmelidir. Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde çalışan öğretmenlere tükenmişliği konusunda, yapılacak yeni araştırmalarda, yapılacak yeni araştırmalarda, problem çözme, yaşam doyumu, stres, evlilik uyumu, öz-yeterlik, yükleme biçimleri gibi farklı değişkenlerle incelenmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler:

Mesleki Tükenmişlik, İş Doyumu, Genel Yetkinlik İnancı, Özel Eğitim Öğretmenleri

« Geri Dön