English
Eurasian Journal of Educational Research
Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
EJER |

Sevim BEZEN, Isil AYKUTLU, Nilgun Secken, Celal BAYRAK

Öğretmenlik Mesleği ve Öğrenci Yetiştirmek Kavramlarına İlişkin Metaforik Algılar

10.14689/ejer.2017.71.8
  Yazar : Sevim BEZEN, Isil AYKUTLU, Nilgun Secken, Celal BAYRAK
  Bu özet 215 kere okundu..


Başlık :
Sevim BEZEN, Isil AYKUTLU, Nilgun Secken, Celal BAYRAK

Öğretmenlik Mesleği ve Öğrenci Yetiştirmek Kavramlarına İlişkin Metaforik Algılar

10.14689/ejer.2017.71.8

Özet :

Bezen, S., Aykutlu, I., Secken, N. & Bayrak, C. (2017). Metaphorical perceptions of the concepts "teaching profession" and "raising students". Eurasian Journal of Educational Research, 71, 141-158, DOI: http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2017.71.8

Problem Durumu:

Öğretmenlik mesleği ve öğrenci yetiştirmek, kişisel nitelik ve mesleki tutumlar sonucunda ortaya bir ürün çıkaran, bu ürünün telafisi olmayan, uzun süreçte yanıt veren ve sonucunda toplumsal bir kazanca dönüşen bir statü olarak tanımlanabilmektedir. Türkiye'de alan ve pedagojik formasyon eğitimi ile öğretmenlik mesleğine yönelik öğrenciler yetiştirilmektedir. Bu eğitim sürecinde öğrencilerin alan bilgisi ve öğretim yöntemleri açısından mesleki alanda gerekli olan tüm yeterliliklere sahip olmaları beklenmektedir. Bu eğitimlerin uygulaması ise, eğitim fakültesi lisans eğitiminde okul deneyimi ve öğretmenlik uygulaması, pedagojik formasyon eğitiminde öğretmenlik uygulaması dersi ile gerçekleştirilmektedir. Okul deneyimi ve öğretmenlik uygulaması dersi öğretmen adaylarının öğretmen niteliklerinin gelişimine katkı sağlamakla beraber daha deneyimli olmalarına, öğretmenlik becerilerinin gelişimine ve bilgilerini sınıf ortamına aktarmalarına yardımcı olmaktadır. Böylece öğretmen adaylarının modern eğitim yaklaşımı kapsamında deneyim kazanarak öğrencilerin bilgileri oluşturmasında onlara rehber olma yetisine sahip olabilecekleri söylenebilir. Aynı zamanda öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik alınacak görüşlerinin onların bu mesleğe olan algılarını ve tutumlarını ortaya koyabileceği söylenebilir. Bu kapsamda öğretmenlik mesleği içerisinde yer alan öğretmen adaylarının mesleğe yönelik alınacak görüşlerinin ve onların bu mesleğe olan algılarının süreç içerisinde önemli olduğu düşünülmektedir.

Araştırmanın Amacı:

Araştırmada pedagojik formasyon ve eğitim fakültesi biyoloji öğretmen adaylarının 'öğretmenlik mesleği' ve 'öğrenci yetiştirmek' kavramlarına ilişkin algılarının metaforlar aracılığıyla ortaya çıkarılması amaçlanmıştır.

Araştırmanın Yöntemi:

Araştırmanın amacına uygun olarak nitel paradigma desenlerinden 'olgu bilim' (fenomenoloji) kullanılmıştır. Bu desen sayesinde, bireylerin hisleri, algıları, görüşleri anlaşılarak yorumlanabilmektedir. Aynı zamanda olgu bilim deseninden yararlanılarak, araştırmanın doğasına uygun kesin ve genellenebilir sonuçlara ulaşılabilmektedir. Araştırmanın çalışma grubunu 2015-2016 eğitim-öğretim yılının bahar döneminde Ankara'da yer alan bir üniversitenin eğitim fakültesinde öğrenim gören ve pedagojik formasyon eğitimi alan 80 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan öğretmen adaylarının 40 (%50)'ı eğitim fakültesinde öğrenim görmekte (EFÖA), 40 (%50)'ı da pedagojik formasyon eğitimi (PFÖA) almaktadır. Örnekleme kolay ulaşılabilir durum örneklemesi yöntemiyle seçilmiştir. Bu yöntemde araştırmacı erişilmesi kolay olan örneklemeyi seçerek araştırmaya hız ve pratiklik kazandırmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak metafor formu kullanılmıştır. Araştırmada öğretmen adaylarından sahip oldukları metaforların belirlenebilmesi için 'Öğretmenlik mesleği ........... gibidir. Çünkü ..........', 'Öğrenci yetiştirmek ........... gibidir. Çünkü .............' şeklinde dağıtılan metafor formunda yer alan cümleleri tamamlamaları istenmiştir. Öğretmen adaylarına form uygulanmadan önce metafor ile ilgili kısa bilgi verilmiştir. Öğretmen adaylarına formların dağıtılmasının ardından 20-25 dakika süre verilmiştir ve birbirlerinin görüş ve düşüncelerinden yararlanmadan doldurmaları istemiştir. Uygulama ders saati içerisinde gerçekleştirilmiştir. Formda yer alan metaforlar araştırmacılar tarafından geliştirilmiştir ve veriler belirlenen olguyu yansıtabilecek bireylerden toplanılmıştır. Aynı zamanda araştırmacılar tarafından geliştirilen form alanda doktora eğitime sahip iki uzman tarafından incelenmiştir. Uzmanların görüşü ile veri toplama aracının araştırmanın problemine uygun ve uygulanabilir olduğu sonucuna varılmıştır. Verilerin analizi kodlama, kategorilerin oluşturulması, verilerin kod ve kategorilere uygun düzenlenmesi ve geçerliğin, güvenirliğin sağlanması şeklinde içerik analizi ile çözümlenmiştir. Ayrıca eğitim fakültesinde öğrenim gören ve pedagojik formasyon eğitimi alan biyoloji öğretmen adaylarının oluşturdukları metaforların birbirinden farklılık gösterip göstermediğini sınamak için ki-kare testi uygulanmıştır ve elde edilen sonuçlar SPSS programı yardımıyla analiz edilerek yorumlanmıştır.

Bulgularda ortaya çıkan temalar:

Araştırmada öğretmen adaylarının 'öğretmenlik mesleği' kavramına yönelik 37, 'öğrenci yetiştirmek' kavramına yönelik ise 31 metafor ürettikleri belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının metaforları 'öğretmenlik mesleği' için altı, 'öğrenci yetiştirmek' için beş kategori altında yer almaktadır. Öğretmenlik mesleğine yönelik en fazla ifade edilen metafor 'Annelik', bu metaforu da 'Ebeveynlik' takip etmektedir. Ayrıca en fazla ifade edilen metaforların emek, sabır ve sorumluluk isteyen bir meslek olarak öğretmenlik kategorisinde yer aldıkları görülmektedir. Öğrenci yetiştirme kavramı için en fazla 'Bir bitkiye hayat vermek' metaforu ifade edilmiştir. Bu metaforun ardından kendi çocuğunu yetiştirmek ve heykeltıraşlık ifadeleri gelmektedir. Belirtilen metaforlar sabır, emek ve bilgi aktarımı ile öğrenci yetiştirmek kategorisinde yer almaktadır. Son olarak eğitim fakültesi ve pedagojik formasyon eğitimi alan öğretmen adaylarının bu kavramlara ilişkin ürettikleri metaforlara karşılaştırmalı olarak bakıldığında, öğretmen adayları tarafından üretilen metaforların birbirlerinden anlamlı bir şekilde farklılık göstermediği belirlenmiştir.

Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri:

Araştırma sonucunda öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğini emek, sabır, sorumluluk, deneyim, yenilikçilik ve güven isteyen bir meslek olduğunu düşündükleri elde edilmiştir. Aynı zamanda öğretmenlerin öğrencilere rehber olunması gerektiği ve öğrenciler tarafından öğretmenlerin rol model olarak alındıkları ortaya çıkmıştır. Alanyazında öğretmenin daha çok bilgi aktarıcısı, bilgi kaynağı, pusula, bahçıvan, arkadaş vb. şekilde ifade edildiği tespit edilmiştir. Ancak ifade edilen bu algıların çevreye, kültüre, eğitime ve yaşantılara bağlı olarak değişebileceği bilinmektedir. Bu kapsamda araştırmada metaforlar PFÖA ve EFÖA'nın 'öğretmenlik mesleği' ve 'öğrenci yetiştirmek' kavramlarına ilişkin algılarını ortaya koymak amacıyla kullanılmıştır. Araştırmanın öğretmen adaylarının 'öğretmenlik mesleği' ve 'öğrenci yetiştirmek' kavramlarını nasıl algıladıklarını ortaya çıkarabileceğine ve bu sayede eğitim planlamasında kullanılabilecek yararlı bilgilerin elde edilebileceğine inanılmaktadır. Günümüzde öğretmenlerin nitelikli yönetici, rehber ve gözlemci gibi özelliklerinin ön plana çıktığı düşünüldüğünde, öğretmenlerinde görev ve sorumluluklarına yerine getirebilme inancına sahip olmaları beklenmektedir. Metaforların da bu inançların ortaya çıkarılmasında etkili bir araç olduğu bilindiğinden araştırmada metaforlar yardımıyla öğretmen adaylarının görüşleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Kısacası araştırmanın sonuçları göz önüne alındığında, öğretmen adaylarının algılarını ortaya çıkarmada metaforların etkili bir araç olduğu söylenebilir. Öğretmen adaylarının algılarının ortaya çıkarıldığı çalışmaların öğretmen yetiştirmeye katkı sağlayacağına inanılmaktadır. Farklı çalışma grupları ile gerçekleştirilecek olan araştırmalarda, güncel bir şekilde mesleğe yönelik algıların belirlenmesiyle tutumlar hakkında genel bir bilgiye sahip olunabileceği düşünülmektedir. Ayrıca metaforların soyut konuların öğretimine yardımcı bir teknik olarak kullanılabileceği ve öğretim esnasında imgesel metaforlar aracılığıyla görsel materyaller hazırlanabileceği düşünüldüğünde, bu tarz metafor çalışmalarının öğretmenler, yöneticiler ve velilerle de gerçekleştirilmesi gerektiği önerilebilir.

Anahtar Kelimeler: Öğretmen adayları, metaforlar, öğretmen yetiştirme, pedagojik formasyon.

« Geri Dön