English
Eurasian Journal of Educational Research
Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
EJER |

Fatma ONEN OZTURK, Oya AGLARCI

Kimya ve Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Kimyaya ve Kimyasal Çalışmalara İlişkin Görüşleri ile Oluşturdukları Metaforlar

10.14689/ejer.2017.71.7
  Yazar : Fatma ONEN OZTURK, Oya AGLARCI
  Bu özet 228 kere okundu..


Başlık :
Fatma ONEN OZTURK, Oya AGLARCI

Kimya ve Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Kimyaya ve Kimyasal Çalışmalara İlişkin Görüşleri ile Oluşturdukları Metaforlar

10.14689/ejer.2017.71.7

Özet :

Onen Ozturk, F. & Aglarci, O. (2017). Prospective chemistry and science teachers' views and metaphors about chemistry and chemical studies. Eurasian Journal of Educational Research, 71, 119-140, DOI: http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2017.71.7

Problem Durumu:

2004-2005 yılında eğitim alanında yapılan yenilenme çalışmalarıyla birlikte öğretim programlarında ilköğretim seviyesinden başlanarak yapılandırılmaya gidilmiştir. Bu doğrultuda, öğrencilere bilginin aktarımını amaçlayan davranışçılık felsefesi yerine, öğrenenlerin bilgiyi kendilerinin oluşturmasına fırsat veren yapılandırmacılık felsefesi bir anlayış olarak benimsenmiştir. Bu doğrultuda, öğretim programları; fizik, kimya ve biyoloji gibi bilim dallarını, yapılandırmacı bakış açısı çerçevesinde tanımlamaktadır. Yapılandırmacı yaklaşımın ortaya koyduğu yeni bakış açısı, ölçme değerlendirme sürecine yönelik de alternatifler getirmektedir. Geleneksel ölçme değerlendirme araçlarının yanı sıra; dereceli puanlama anahtarı, portfolyo değerlendirme, kavram haritası... gibi alternatif araçların kullanımı giderek önem kazanmaktadır. Bu noktadan hareketle araştırmada da alternatif bir ölçme değerlendirme aracı olarak kullanılabileceği düşünülen metaforlardan faydalanılmıştır. Literatürde yer alan çalışmalar incelendiğinde öğretmen adaylarıyla yapılan çalışmaların farklı branşları içerdiği, buna karşın fen bilgisi ve kimya öğretmen adaylarının görüşlerinin değerlendirildiği bir çalışmanın yer almadığı görülmüştür. Ayrıca kimya alanına özgü yapılan çalışmalarda farklı sınıf seviyelerinde gerçekleştirilen araştırmaların yalnızca okul öncesi öğretmen adaylarıyla yürütüldüğü; gerek fen bilgisi gerekse kimya açısından sınıf seviyeleri farklılıklarına ilişkin sonuçların irdelenmediği görülmüştür. İlgili literatür ışığında, öğretmen adaylarının kimya alanına ilişkin görüşlerinin ayrıntılı olarak incelendiği çalışmalara ihtiyaç duyulduğu düşünülmektedir. Bu bağlamda araştırmada öğretmen adaylarının görüşlerinin yanı sıra konuya ilişkin metaforik algıları da ortaya konacak; böylece konuya ilişkin görüşler ile metaforik algılar arasındaki uyum da ortaya konacaktır. Bunun yanı sıra araştırmada fen bilgisi ve kimya öğretmen adaylarıyla çalışılmıştır. Bu iki farklı grubun seçilme sebebi, her iki alandaki öğretmen adaylarının, gelecekteki öğrencilerine kimya konularını anlatacak ve kimyaya özgü tutumlarını etkileyecek kişiler olmalarıdır. Bu iki farklı alandan gelen öğretmen adayları, ileride, ortaokuldan liseye geçiş sürecindeki öğretim sürecini de gerçekleştireceklerdir. Dolayısıyla fen bilgisi öğretmen adaylarını yetiştirmiş olduğu öğrenciler, kimya öğretmen adaylarının yetiştireceği öğrenciler olacaktır ve bu sebeple farklı alanlardaki öğretmen adaylarının kimyaya ilişkin görüşlerini belirlemek önemli bir nokta olacaktır. Ayrıca, üniversitedeki öğrenimlerine başlayan öğretmen adayları, ilk senelerinde, lisede sahip oldukları görüşleri eğitim yaşantılarına yansıtabilmektedir. Üniversitede aldıkları çeşitli derslerle, özellikle kimya alanına özgü olan alan bilgisi dersleriyle, son yıllara doğru görüşleri farklılaşabilmektedir. Bu bağlamda farklı sınıf seviyelerindeki görüşlerin incelenmesinin alana yönelik katkısının olacağı düşünülmektedir. Bu sayede farklı sınıf seviyelerindeki ve alanlardaki öğretmen adaylarının görüşleri arasındaki benzerlikler ve değişikliklerin incelenmesi ile öğretmen adaylarının görüşlerine dair daha zengin bir portre sunulacaktır. Bu doğrultuda araştırmanın problemini "kimya ve fen bilgisi öğretmen adaylarının, kimya alanına ve kimya alanındaki çalışmaların nasıl yapıldığına ilişkin görüşleri nelerdir?" sorusu ile "öğretmen adaylarının kimyaya dair oluşturdukları metaforlar sınıf seviyesi ve alana göre değişmekte midir?" sorusu oluşturmaktadır.

Araştırmanın Amacı:

Bu doğrultuda araştırmada kimya ve fen bilgisi öğretmen adaylarının, kimya alanına ve kimya alanındaki çalışmaların nasıl yapıldığına ilişkin görüşleri ile kimyaya dair oluşturdukları metaforların sınıf seviyesine ve alana göre incelenmesi amaçlanmıştır.

Araştırmanın Yöntemi:

Katılımcıların kimya alanına dair açıklamalarının ve metaforlarının derinlemesine incelenebilmesi amacıyla nitel veri toplama ve analiz yöntemleri kullanılmıştır. Bu amaçla araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması araştırma yöntemi olarak kullanılmıştır. Araştırma 2014-2015 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde gerçekleştirilmiş olup; araştırmaya İstanbul'daki bir devlet üniversitenin ortaöğretim kimya öğretmenliği anabilim dalı birinci sınıfında okuyan 16 (4 erkek, 12 kadın) ve son sınıfında okuyan 25 (4 erkek, 21 kadın) öğretmen adayı ile ilköğretim fen bilgisi öğretmenliği birinci sınıfında okuyan 52 (7 erkek, 45 kadın) ve son sınıfında okuyan 41 (7 erkek, 34 kadın) öğretmen adayı katılmıştır. Katılımcılar 18-23 yaş aralığında yer almaktadır. Araştırmaya katılan öğretmen adayları araştırmacıların vermiş olduğu ders/dersleri alan öğretmen adayları içerisinden belirlenmiştir. Bu bağlamda araştırmada nitel araştırma desenlerinden biri olan amaçlı örnekleme yöntemlerinden "kolay ulaşılabilir durum örneklemes" ile kullanılmıştır. Araştırma verileri araştırmacılar tarafından hazırlanmış olan üç açık uçlu soru ile toplanmıştır. Bu sorulardan iki tanesi kimyanın ne olduğu ve kimya alanındaki çalışmaların nasıl yapıldığını ölçmeyi hedeflerken; son soru ise katılımcıların kimya kavramına ilişkin oluşturdukları metaforları belirlemeye yöneliktir. Bu doğrultuda son soruda öğretmen adaylarının "kimya .... gibidir çünkü..." cümlelerini tamamlamaları istenmiştir. Ayrıca sadece tek bir metafor oluşturmaları ve oluşturdukları bu metafor ile kimya arasındaki ilişkiyi mutlaka yazmaları gerektiği belirtilmiştir. Araştırma verilerinin analizi her bir soru için ayrı ayrı değerlendirilmiş olup; bu süreçte verilerin daha ayrıntılı bir şekilde incelenebilmesi amacıyla içerik analizi yapılmıştır.

Bulgularda ortaya çıkan temalar:

Araştırmadan elde edilen bulgular farklı sınıf seviyeleri açısından değerlendirildiğinde, hem kimya hem de fen bilgisi öğretmen adaylarının kimyaya ilişkin görüşlerinin benzer olduğu, bununla birlikte sonuçların son sınıflar açısından daha kapsamlı ve ayrıntılı olduğu görülmektedir. Öğretmen adaylarının kimyaya dair oluşturdukları metaforlar ve gerekçeler sınıf seviyeleri açısından karşılaştırıldığında ise ortaya konan gerekçelerin sınıf seviyeleri açısından çeşitli benzerlikler ve farklılıklar içerdiği görülmektedir. Araştırmadan elde edilen bulgular farklı alanlar açısından karşılaştırıldığında ise mevcut sonuçların benzerlikleri ve farklılıkları bir arada içerdiği görülmektedir. Öğretmen adaylarının kurmuş oldukları metaforlar alanlar açısından karşılaştırıldığında ise kurulan metaforların birbirinden oldukça farklı olduğu görülmektedir.

Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri:

Mevcut sonuçlar bir arada değerlendirildiğinde öğretmen adaylarının kimya alanına ilişkin görüşlerinin genellikle doğru olduğu bununla birlikte çeşitli yanılgıları da içerebildiği görülmektedir. Öğretmen adaylarının kurmuş oldukları metaforlar ise kimya alanına ilişkin farklı görüşlerinin olabileceğini de gösterir niteliktedir. Bu durum kalıpların dışına çıkarıldığında öğretmen adaylarının farklı ve yeni görüşlerinin belirlenebileceğini de gösterir niteliktedir. Bu bağlamda metaforların gerek sahip olunan yanılgıların gerekse zihinsel düşünme sürecinde var olan alt yapının belirlenmesinde oldukça etkin olarak kullanılabilecek bir araç olduğu söylenebilir. Araştırmadan elde edilen sonuçların nedenleri, gerek yüz yüze görüşmeler gerekse farklı ölçme yöntemleriyle irdelenmeli böylece ortaya konan metaforlar ve sunulan gerekçelerin altında yatan temeller belirlenmelidir. Öğretim sürecinde, ortaya konan metaforlar ile sunulan gerekçeler arasındaki ilişkilendirmenin, ele alınan konu kapsamında birebir örneklerle sunulması; böylece kurulan ilişkilerin daha da anlamlı hale getirilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Öğretmen eğitimi, fen eğitimi, kimya eğitimi, öğretmen adayı, öğrenci algıları..

« Geri Dön