English
Eurasian Journal of Educational Research
Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
EJER |

Ana Sayfa > > Derya YAYLI

Türkçe Öğretmeni Adaylarının Öğretmen Etkinliği Oluşturma Yolunda Gerginliklerle Başa Çıkma Stratejileri

10.14689/ejer.2017.68.10
  Yazar : Derya YAYLI
  Bu özet 195 kere okundu..


Başlık :
Derya YAYLI

Türkçe Öğretmeni Adaylarının Öğretmen Etkinliği Oluşturma Yolunda Gerginliklerle Başa Çıkma Stratejileri

10.14689/ejer.2017.68.10

Konu :

Yayli, D. (2017). Coping strategies of pre-service teachers of Turkish with tensions in achieving agency. Eurasian Journal of Educational Research, 68, 189-204, DOI:
http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2017.68.10

Problem Durumu: Öğretmen kimliği gelişiminin önemli bir parçası öğretmen gerginlikleridir. Öğretmenlerin kendi istedikleri ile mesleğin gerektirdikleri arasında gerçekleşen bu çatışma öğretmenler için ciddi sonuçlar doğurabilmektedir. ?Öğretmen gerginliği? kavramı son yıllarda sıkça çalışılmış ve öğretmenlerin yaşadıkları gerginliklerin öğretmen yetiştirme alanyazınında önemli bir yer edindiği görülmektedir. Alanda gerçekleştirilen bir çalışma sonucunda öğretmen gerginlikleri üç ana başlık altında toplanmıştır: (1) Öğrenci rolünden öğretmen rolüne geçiş (2) Öğrencilere sunulan katkı ile istenen katkı arasındaki çatışma (3) Öğretmeyi öğrenmeyle ilgili çelişkili kavramlar Aynı çalışma ekibi tarafından yapılan başka bir çalışmada ise yeni öğretmenlerin bu gerginliklerden kurtulma stratejileri beş başlık altında ele alınmıştır: (1) Kendi başına bir çözüm bulmak (2) Yardım istemek ya da önemsediği biriyle gerginlik hakkında konuşmak (3) Kendi başına harekete geçmeyip yardım almak (4) Duruma katlanmak (5) Yardım istemeden birinden yardım almak Öğretmen yetiştirme süreçleri gerginlikler ve onlarla mücadele süreçleriyle doludur. Bunlar öğretmelerin öğrenme süreçlerine katkıda bulunur ve öğretmen kimliği geliştirmeye yardımcı olur. Öğretmenler ve öğretmen adayları kendilerine sunulan yapı ile kendi etkinlikleri arasında bir denge kurmak gereksinimi hissederler. Öğretmen etkinliği kavramı, öğretmenin içinde bulunduğu bağlamı, şartları ve görevleri düzenleyebilmesiyle ilgilidir. Kendine verilen şartları düzenleyen öğretmenler, öğretme ortamlarını daha iyi bir duruma getirmek için harekete geçerler. Bu harekete geçme eylemi öğretmen etkinliği ile ilgilidir. Öğretme ortamlarındaki gerginlikleri yaşayan öğretmenler bunlarla mücadele edebilmek için bazı kararlar alırlar ve harekete geçerler. Yani öğretmen etkinliği için bir süreç oluştururlar. Türkiye bağlamında yürütülen çalışmalarda gerginlik konusu ele alınmış olsa da, bu gerginliklerle başa çıkma stratejileri ve bunların nasıl bir öğretmen etkinliği yarattığı konuları araştırılmamıştır. Bu yüzden bu çalışma alanyazındaki bir eksikliği giderecektir. Araştırmanın amacı: Bu çalışmanın amacı, hizmet öncesi öğretmenlerin yaşadıkları gerginlikleri nasıl çözdüklerini ve bu amaçla harekete geçerek nasıl bir öğretmen etkinlik içine girdiklerini belirlemektir. Yöntem: Bu çalışma, sembolik etkileşimci bir yöntemle öğretmen adaylarının oluşturdukları ortak anlamların izini süren nitel bir çalışmadır. Çalışmaya güz dönemindeki okul gözlemleri sırasında bazı konularda çatışma yaşadıklarını belirten sekiz hizmet öncesi Türkçe öğretmeni gönüllü olarak katılmıştır. Bu yüzden çalışmanın amaçlı bir örnekleme sahip olduğu söylenebilir. Çalışmaya katılan sekiz öğretmen adayından altısı kadın, ikisi erkektir ve katılımcılar 21-23 yaş aralığındadır. Çalışmanın verileri yansıtıcı günlükler, yarı yapılandırılmış görüşme formları ve bir odak grup görüşmesi yoluyla toplanmıştır. Toplanan nitel veriler önceden belirlenen gerginlik türleri ve korunma stratejileri çerçevesinde incelenmiştir. İnceleme sırasında hizmet öncesi öğretmenlerin ifadelerinde yer alan ortak anlamlar belirlenmiş ve tartışılmıştır. Bu anlamaları desteklemek amacıyla, bulgular içinde katılımcıların doğrudan ifadelerine yer verilmiştir Katılımcıların gerçek kimlikleri yerine takma adlar kullanılmıştır. Çalışmanın geçerliği için her aşamada alandan deneyimli bilim insanlarına danışılmıştır. Çalışmada kullanılan amaçlı örneklemin de iç ve dış geçerliği desteklediği söylenebilir. Elde edilen kodlar ve temaların güvenirliğini belirlemek amacıyla başka bir bilim insanı tarafından aynı veriler kodlanmış ve %94 oranında bir mutabakat sağlanmıştır. Geriye kalan bölüm için uzlaşma yoluna gidilmiştir. Bulgular: Bu çalışmadan elde edilen bulgular daha önce belirlenen öğretmen gerginlik türleri alt başlıkları çerçevesinde sunulmuştur. İlk olarak, öğretmen adaylarının öğrencilikten öğretmenliğe rol değişimi onlarda ciddi gerginlik yaratmaktadır. Öğretmenlik mesleğini sorumluluk olarak anlamlandıran hizmet öncesi öğretmenlerden biri çözümü kendisi bulmaya çalışmış ve kendine terapi uygulamaya karar vererek bir etkin olma örneği göstermiştir. Diğerleri ise hiçbir şey yapmadan ya durumu kabullenmiş ya da önemli bir etkinlik göstermeden gerginliğin çözülmesini beklemişlerdir. İkinci gerginlik türü olan öğrencilere verilen destekle ilgili çatışma birkaç katılımcı tarafından dile getirilmiştir. Bazı öğretmen adayları öğretme kapasiteleri konusunda emin olamamaktadır. Bunun da genel anlamda kuramdan uygulamaya geçişle ilgili olduğunu belirtmişlerdir. Onlar için öğrencilere destek sağlamak bildiklerini uygulamaya dökebilmek anlamına gelmektedir. Çatışmayı engellemek için danışman öğretmenine başvuran bir katılımcı verimli bir destek alamadığı için kuramsal bilgiye yaslanmaya karar vermiştir. Üniversitede öğrendiklerini uygulamaya karar veren bu öğretmen adayı için öğretmen etkinliği oluşturduğu yorumu yapılabilir. Bir başka öğretmen adayı ise durumu kabullenmekten başka bir şey yapmamıştır. Son olarak, öğretmeyi öğrenmeyle ilgili kavramlar konusunda katılımcıların çokça gerginlik yaşadıkları belirlenmiştir. Bu gerginlikler genel anlamda kuram-uygulama, fakülte-okul ve bireysel öğretme yolu-danışman öğretmenin yolu çatışmalarından kaynaklanmaktadır. Uygulama sürecinde öğretme konusunda yeni şeyler öğrenen aday öğretmenlerin bir kısmı kuramsal bilgiyle uygulama bilgisini buluşturamamakta ve bilgiyi sadece kuramsal bağlamda anlamlandırmaktadır. Katılımcıların çoğu danışman öğretmenlerin ilgisizliğinden şikâyetçidir. Gerginliklerini çözmek için onlardan yardım alamamaktadırlar. Bu katılımcılardan biri öğretmen etkinliği denebilecek bir kararla üniversitedeki sorumlu öğretim elemanından yardım almaya karar vermiş ve bu konudaki gerginliğini yenmeyi başarmıştır. Bu gerginlik konusunda Türkçe öğretimi programına bağlı kalmaya karar veren bir katılımcı öğretmen kılavuz kitabına yönelmiştir. Çalışmanın ortaya koyduğu önemli bir bulgu ise hizmet öncesi öğretmenlerinin yardım istemedikleri takdirde yardım alamadıklarıdır. Yani okullardaki deneyimleri sırasında öğretmen adaylarına yardım teklif eden olmamıştır. Öğretmen adayları yardımı ancak talep ettiklerinde alabilmişlerdir. Sonuçlar ve Öneriler: Öğrenci olmak ile öğretmen olmak arasındaki çatışma öğretmen kimliğinin oluşması açısından kritik öneme sahiptir. Öğrencilere katkıda bulunma ve öğretmeyi öğrenme de aynı şekilde bu sürecin önemli gerginliklerindendir. Öğretmen adayları bu gerginliklerden kurtulmak için bazı yollara başvurmaktadır. Ancak yardım istemedikleri sürece kendilerine yardım teklif edilmediği ortaya çıkmıştır. Bu durum öğretmen yetiştirme süreçlerinin verimi için çok önemlidir. Öğretmen adayları yardım isteme konusunda çekingen davransalar bile olası gerginlikleri giderme konusunda kendilerine sürekli destek sunulmalıdır. Bu, etkili bir fakülte-okul işbirliğiyle ve fakültelerdeki sorumlu öğretim elemanlarının donanımıyla doğrudan ilişkilidir. Gerginlikleri sürecinde yalnız bırakılan öğretmenlerin öğretmeye yönelik olumsuz duygu ve tutum geliştirme olasılığı onların gelecekteki öğretme süreçlerini olumsuz yönde etkileyecektir. Öğretmen gerginlikleri, gerginliklerle başa çıkma stratejileri öğretmen etkinliği yaratması açısından önemli fırsatlar olarak görülmelidir. Ayrıca bu gerginlikler ileride olumlu sonuçlar yaratacak öğrenme fırsatlarıdır.

Anahtar Sözcükler: Öğretmen eğitimi, öğretmen gerginlikleri, başa çıkma stratejileri, öğretmen etkinliği.

« Geri Dön