English
Eurasian Journal of Educational Research
Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
EJER |

Ana Sayfa > > Abdullah ATLI

Mesleki Olgunluğun Yordayıcısı Olarak Beş Faktör Kişilik Özelliği

10.14689/ejer.2017.68.8
  Yazar : Abdullah ATLI
  Bu özet 851 kere okundu..


Başlık :
Abdullah ATLI

Mesleki Olgunluğun Yordayıcısı Olarak Beş Faktör Kişilik Özelliği

10.14689/ejer.2017.68.8

Konu :
Atli, A. (2017). Five- factor personality traits as predictor of career maturity. Eurasian Journal of Educational Research, 68, 153-167, DOI:
http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2017.68.8

Problem Durumu: Türkiye?de öğrencilerin meslek tercihlerinin belirginleşmeye başlaması lise döneminde olmaktadır. Ancak öğrencilerin bu tercihlerini kendi yetenek, ilgi, değer ve kişilik özellikleri gibi temel faktörleri dikkate alarak yaptıklarını söylemek oldukça güçtür. Türkiye?de mesleklere yüklenen değerler, iş bulma olanakları gibi faktörler nedeni ile öğrencilerin lise tercihleri biçimlenmektedir. Öğrencilerin meslek seçimlerini daha sağlıklı yapabilmeleri için yeterli mesleki olgunluğa sahip olmaları gerekir. Lise öğrencilerinin kişilik özelliklerinin mesleki olgunluk düzeyi üzerindeki etkisinin belirlenmesi farklı kişilik yapılarına sahip lise öğrencileri için mesleki rehberlik ve danışmanlık uygulamalarına katkı sağlayacaktır. Meslek seçiminin doğru yapılabilmesi için bazı temel yetkinliklere ihtiyaç vardır. Bu yetkinliği ifade eden kavram mesleki olgunluk kavramıdır. Mesleki olgunluk kavramı genel olarak meslek seçimi ile ilgili planlar yapabilme, mesleklere ilişkin farkındalık sahibi olma ve meslek seçimi sorumluluğunu üstlenebilme olarak tanımlamaktadır. Mesleki olgunluk üzerine yapılan çalışmalarda kişilik özelliklerinin etkisinin incelendiği araştırma sayısı çok az sayıdadır. Bireyin meslek seçiminde dikkate alınması gereken özelliklerinden biri de kişilik özellikleridir. Kişilik, bir bireyin değişik durumlarda nasıl davranacağının belirlenmesinde etkilidir. Bu açıdan bakıldığında kişilik, bireyin mesleki kararını, meslek seçimini, iş performansını ve mesleki doyumunu etkiler. Kişilik, bireyi diğerlerinden ayıran düşünsel, duyuşsal ve davranışsal farklılıklar olarak tanımlanmaktadır. Kişiliğin açıklanması ve tanımlanması ile ilgili literatürde birçok yaklaşım öne sürülmektedir. Bu yaklaşımlardan biri de özellik yaklaşımıdır. Beş faktör kişilik yapısı temel bazı özellikler çerçevesinde yapılandırılması konusunda görüş ayrılıkları içerse de genel kabul gören bir yapı olarak değerlendirilebilir. Beş faktör modelinde kişilik özellikleri dışadönüklük, nevrotizm, uyumluluk, sorumluluk ve açıklık boyutlarında değerlendirilmektedir. Dışadönük kişilik tipindeki bireyler, pozitif duygulara sahip girişimci ve sosyal ilişkileri güçlüdür. Bu bireyler farklı kültürden olan kişilere açık ve sosyal uyum düzeyleri yüksektir. Nevrotizm boyutunun kişilik özelliklerine sahip olan bireyler stres içeren durumlarda hemen etkilenirler. Zorluklarla baş etme becerileri düşük olduğundan duygusal anlamda tepkili ve reaktiftirler. Yaşadıkları duygu değişimleri nedeniyle sıklıkla depresyon, anksiyete ve öfke yaşarlar. Uyumluluk kişilik özelliklerine sahip olan bireyler, sosyal ilişkilerinden nazik, sevecen, iş birliği halinde çalışmayı tercih eden bir kişilik yapısı sahiptirler. Sorumluluk boyutunun kişilik özelliklerine sahip olan kişiler davranışlarında dikkatli, iç disiplini yüksek ve benzer davranışlar sergileme konusunda tutarlı, özenli ve sorumluluk düzeyi yüksek özellikler gösterirler. Son olarak açıklık kişilik özelliğine sahip bireyler meraklı, çok yönlü düşünebilen, yaratıcı, çevredeki değişimlere duyarlı, hayal gücü yüksek, yeniliklere açık ve risk alabilen kişililerdir. Bu araştırma farklı kişilik özelliklerine sahip lise öğrencilerinin mesleki olgunluk düzeylerinin belirlenmesinde literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu araştırma sonuçları okullarda çalışan okul rehber öğretmenlerinin hangi kişilik özelliklerine sahip öğrencilerin meslek seçimi ile ilgili daha fazla yardıma ihtiyaç duyduklarını belirlemeyi kolaylaştıracaktır. Araştırmanın Amacı: Bu tarama çalışmasının amacı lise öğrencilerinin beş faktör kuramına dayalı kişilik özellikleri (dışadönüklük, nevrotizm, uyumluluk, sorumluluk ve açıklık) ile mesleki olgunluk düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Aşağıda yer alan soruları cevaplamak için 429 lise öğrencisinden sağlanan veriler kullanılmıştır. ? Lise öğrencilerinin kişilik özellikleri ile mesleki olgunluk düzeyleri arasındaki korelasyon düzeyi nedir? ? Lise öğrencilerinin kişilik özellikleri mesleki olgunluklarını ne düzeyde yordamaktadır? Araştırmanın Yöntemi: Bu araştırma ilişkisel tarama modelinde, nicel bir araştırmadır. Araştırmanın evreninin Malatya ili Yeşilyurt merkez ilçesinde bulunan 15119 lise öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini 248?i kız (58%) ve 181?i erkek (42%) erkek toplam 429 lise öğrencisinden oluşmaktadır. Örneklemin 39?u (9%) dokuzuncu sınıf, 128?i (%30) 10.sınıf ve 262?si (%61) 11.sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Araştırma kapsamında öğrencilerin mesleki olgunluk düzeylerini ölçmek için ?Mesleki Olgunluk Ölçeği? kullanılmıştır. Öğrencilerin kişilik özelliklerinin ölçülmesinde ise, ?Beş Faktör Kişilik Özellikleri Testi? kullanılmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek için korelasyon analizi; bağımsız değişkenlerin her birinin tek başına mesleki olgunluk üzerindeki yordayıcı etkisini incelemek için çoklu regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırmanın Bulguları: Mesleki olgunluk ile kişilik tipleri arasındaki ikili korelasyonlar değerleri -.29 ile .40 arasında değişmektedir. Mesleki olgunluk ile dışadönüklük (r=.21, p<.05), uyumluluk (r=.19, p<.05), açıklık (r=.19, p<.05) ve sorumluluk (r=.18, p<.05) arasında anlamlı pozitif ilişki vardır. Mesleki olgunluk ile nevrotizm (r=-.23, p<.05) arasında ise anlamlı negatif ilişki vardır. Regresyon analizinde modele sokulan bağımsız değişkenlerin (dışadönüklük, nevrotizm, uyumluluk, sorumluluk ve açıklık) mesleki olgunluğu anlamlı düzeyde yordadığı görülmektedir (R² =.12, F(4,424)= 11.560, p <.05). Bağımsız değişkenlerin modelin %12?sini açıkladığı görülmüştür. Bağımsız değişkenlerin modele katkıları değerlendirildiğinde en önemli katkının nevrotizm (?=-.158, p< .05) bunu sırasıyla dışadönüklük (?=.148, p< .05), açıklık (?=.109, p< .05), uyumluluk (?=.090, p< .05) ve sorumluluk (?=.083) geldiği anlaşılmaktadır. Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Araştırma sonucunda beş faktör kişilik özelliklerinden dışadönüklük, açıklık, nevrotizmin mesleki olgunluğu anlamlı olarak yordadığı görülmüştür. Dışadönüklük kişilik özelliği ile açıklık kişilik özelliği mesleki olgunluğu pozitif yönde yordarken, nevrotizm kişilik özelliği mesleki olgunluğu negatif yönde yordamaktadır. Çevreleri ile kolaylıkla iletişim kurabilen dışarıya açık ve sosyal olan dışadönük kişilik özelliğine sahip bireylerin mesleki olgunluk düzeyinin yüksek olduğu görülmektedir. Aynı şekilde gelişmelere açık, kendi ile ilgili sorgulamaları rahatlıkla yapabilen ve araştırıcı bir kişilik özelliğine sahip olan açıklık kişilik tipinde olmak mesleki olgunluğu pozitif yönde anlamlı bir şekilde yordamaktadır. Bunların aksine kendine güvensiz, içe kapanık ve değişimi kendi için tehdit olarak gören nevrotik kişilik tipinde olmak mesleki olgunluğu negatif yönde anlamlı bir şekilde yordamaktadır. Elde edilen bulgular genel olarak değerlendirildiğinde lise öğrencilerinin mesleki olgunluk düzeylerinin yükselmesi için çevreleri ile iletişim kurmaları, sosyal becerilerinin arttırılması ve bilgi kaynaklarına rahatlıkla ulaşmaları için cesaretlendirilmeleri gerekmektedir. Özellikle içe kapanık, kaygılı kişilik özelliklerine sahip olan öğrencilerin meslekler ile ilgili bilgi edinmelerinde internet, dergi ve kitap gibi kaynaklara nasıl ulaşacakları açık bir şekilde planlanarak sunulmalıdır. Dışadönük ve açıklık kişilik tipindeki bireyler kendi özellikleri ve mesleklerin gereklilikleri ile ilgili bilgilere iletişim becerileri ve öğrenme motivasyonları ile ulaşırken nevrotik kişilik özelliğine sahip öğrencileri aynı güçlü donanıma sahip değillerdir. Bu nedenle nevrotik tiplerin söz konusu meslek seçimi süreci ile ilgili bilgilere kendi kişilik özelliklerinin sınırlarını tehdit etmeyecek yani sosyal ilişki kurmaları için yüksek beklenti oluşturulmayacak şekilde planlamalar yapılarak yardım edilmelidir. Ayrıca, konuyla ilgilenen araştırmacılara yönelik olarak, yapılan araştırma sonucunda elde edilen bulgular ve sınırlılıkları çerçevesinde çeşitli önerilerde bulunulabilir. Öncelikle araştırma kapsamında elde edilen bulguların geçerlilikleri farklı örneklem grupları üzerinde sınanması faydalı olacaktır. Araştırma kapsamında elde edilen bulgular, ölçekler aracılığıyla elde edilmiş dolaylı bir gözlemi yansıtmaktadır. Konu ile ilgili nitel araştırmalar yapılarak farklı kişilik tiplerine sahip lise öğrencilerinin meslek seçimi süreci ile ilgili yaşadıkları süreç ve karşılaştıkları güçlüklerle nasıl baş ettikleri ile ilgili daha detaylı bir araştırma yapılabilir.

Anahtar Kelimeler: Beş faktör, mesleki olgunluk, kişilik, meslek seçimi, lise.

« Geri Dön