English
Eurasian Journal of Educational Research
Print ISSN: 1302-597X & e-ISSN: 2528-8911
EJER |

Ana Sayfa > > Hilal KAZU, Demet DEMIRALP

Öğretmen Adaylarının Eleştirel Dinleme Yeterliklerinin Çeşitli Değişkenler Açısından Karşılaştırılması

10.14689/ejer.2017.68.5
  Yazar : Hilal KAZU, Demet DEMIRALP
  Bu özet 615 kere okundu..


Başlık :
Hilal KAZU, Demet DEMIRALP

Öğretmen Adaylarının Eleştirel Dinleme Yeterliklerinin Çeşitli Değişkenler Açısından Karşılaştırılması

10.14689/ejer.2017.68.5

Konu :

Kazu, H. & Demiralp, D. (2017). Comparison of critical listening proficiency of teacher candidates in terms of several variables. Eurasian Journal of Educational Research, 68, 81-97 DOI:
http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2017.68.5

Problem Durumu: İnsanın, yaşamı boyunca elde ettiği bilgilerin çoğunu dinleme yolu ile elde ettiği söylenebilir. Bu nedenledir ki dinleme, yalnızca iletişimde kapsadığı süre bakımından değil, insanın günlük yaşamına olan katkısı açısından da önemli bir beceri alanıdır. İyi bir iletişim kurmanın temel yolu, karşıdaki kişiyi etkili bir biçimde dinleyebilmektir. Etkili dinleme açık bir zihinle, anlamak için dinlemeyi gerektirmekte, açık bir zihinle dinlemenin eleştirel dinlemeyle tamamlanması önem kazanmaktadır. Dolayısıyla bu süreçte, etkili dinleme türlerinden eleştirel dinleme üzerinde önemle durulmaktadır. Eleştirel dinleme süreci bir sorgulama ve karşılaştırma sürecidir. Öğrenme-öğretme ortamında eleştirel dinleme, öğrencilerin öğretmenlerini dikkatle dinleyip, onların söylediklerini eleştirel bir şekilde analiz edip, değerlendirmelerini sağlayarak anlatılanları doğru anlamalarına ve irdelemelerine yardımcı olacaktır. Öğretmenin öğrencilerine dinleme becerisini kazandırabilmesi onun hizmet öncesi eğitiminde dinleme becerilerine verilen yer ve önemle ilişkilidir. Ayrıca öğretmenlerin dinleme becerisini kazandırabilmeleri, etkili dinleme yeterliklerine sahip olmaları ile de paralellik gösterir. Dolayısıyla, ileride öğrencileriyle sağlıklı iletişimi gerçekleştirmek durumunda olan öğretmen adaylarının da iyi bir dinleyici olması ve etkili dinleme türlerinden eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olması gerekmektedir. Öğretmen adayları eleştirel dinleme yeterliklerine sahip oldukları ölçüde, bunu okuldaki öğrenme-öğretme süreçlerinde, kendi aile yaşamlarında ve tüm insanlarla olan ilişkilerinde uygulayabileceklerdir. Bu düşüncelerden yola çıkılarak, öğretmen adaylarının hizmet öncesi eğitimlerinde eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeylerinin belirlenmesi yönünde bir araştırmanın yapılmasına gereksinim duyulmuştur. Bu konuya yönelik literatürde herhangi bir araştırmanın yapılmamış olması açısından çalışmanın önem arz ettiği düşünülmektedir. Araştırmanın Amacı: Araştırma, öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeylerinin belirlenmesi gereksinimiyle desenlenmiştir. Bu amaçla şu sorulara cevap aranmıştır: (1) Öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeyleri nedir? (2) Öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeyleri, onların cinsiyetlerine, bölümlerine ve üniversiteye giriş puan türlerine göre anlamlı bir farklılık göstermekte midir? Araştırmanın Yöntemi: Araştırmada, genel tarama modellerinden karşılaştırma türü ilişkisel tarama modelinden yararlanılmıştır. Araştırmada öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeyleri belirlenmiş ve bu yeterliklere sahip olma düzeyleri çeşitli değişkenler (cinsiyet, bölüm ve üniversiteye giriş puan türü) açısından ayrı ayrı betimlenmiştir. Çalışmanın örneklemini, 2013-2014 eğitim- öğretim yılında Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi?nin Sınıf, Sosyal Bilgiler, Fen Bilgisi, Türkçe, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi (BÖTE), Matematik, Resim-iş ve Okul Öncesi Öğretmenlikleri bölümlerinin dördüncü sınıflarında öğrenim gören 672 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri, araştırmacılar tarafından hazırlanan ve geçerlik-güvenirlik çalışmaları yapılan Eleştirel Dinleme Yeterlikleri Ölçeği ile elde edilmiştir. Ölçek 12 madde ve üç boyuttan (Dikkat-Hazırlık, Sorgulama-Analiz Etme, Yargılama-Değerlendirme) oluşmaktadır. Öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeylerinin belirlenmesinde toplam ortalama puanlar ve standart sapmalar ile ölçekten alınabilecek minimum, orta ve maksimum puanlar ölçüt olarak alınmıştır. Ölçekten alınan puanlar arttıkça eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeyi artmaktadır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, t testi, varyans analizi, Kruskal Wallis H ve Mann Whitney U testlerinden yararlanılmıştır. Araştırmanın Bulguları: Araştırma bulguları, öğretmen adaylarının genel olarak eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeylerinin yüksek olduğunu göstermiştir. Öğretmen adaylarının eleştirel dinleme becerisinde önemle öncelikli olan dikkat-hazırlık öğesine, ikinci aşama olan sorgulayarak analiz etmeye ve de son unsuru oluşturan yargılayarak değerlendirmeye ilişkin yeterliklere genel olarak sahip oldukları belirlenmiştir. Bununla birlikte araştırmada; öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeylerinin cinsiyet değişkenine göre farklılaşmadığı görülürken, öğretmen adaylarının öğrenim gördükleri bölümleri dikkate alındığında ise, Türkçe ve Resim-iş Öğretmenliği bölümlerinde öğrenim gören öğretmen adaylarının sayısal ve eşit ağırlıklı bölümlerdekilere göre eleştirel dinlemenin dikkat-hazırlık yeterliklerine sahip olma düzeylerinin daha yüksek olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Ayrıca öğretmen adaylarının üniversiteye giriş puan türlerine göre karşılaştırıldığında, sözel puan türüne sahip olan öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine daha fazla sahip oldukları belirlenmiştir. Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Araştırmada öğretmen adaylarının genel olarak eleştirel dinleme yeterliklerine sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Bu yeterliklere sahip olmaları, onların eleştirel birer dinleyici olduklarını, alt boyutlarıyla da; konuşmaları dikkatli bir şekilde dinleyen, sorgulayarak analiz eden ve objektif olarak değerlendirebilen kişiler olduklarını gösterebilir. Öğretmen adaylarının bu dinleme yeterliklerine sahip olmaları, gelecekte yapacakları öğretmenlik mesleğindeki kariyerlerini de olumlu etkileyecektir. Araştırmanın sonuçları, özellikle Türkçe Öğretmenliği gibi sözel ağırlıklı bölümlerde öğrenim gören öğretmen adaylarının dinleme için daha fazla hazırlık yaptıklarını ve konuşulanlara daha fazla dikkat ettiklerini göstermiştir. Bununla birlikte, sayısal ve eşit ağırlık puan türlerine sahip öğretmen adaylarının eleştirel dinlemenin dikkat-hazırlık yeterliklerine sahip olma noktasında yetersiz kaldıkları sonucuna da ulaşılmıştır. Ayrıca araştırma, sözel yetkinlikteki öğretmen adaylarının eleştirel dinlemenin sorgulama-analiz etme yeterliklerine daha fazla sahip oldukları sonucunu ortaya çıkarmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda şu öneriler geliştirilebilir: Sayısal ağırlıklı bölümlerde öğrenim gören öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeylerini artırıcı dinleme stratejileri geliştirilmelidir. Öğretmen adaylarında eleştirel dinlemenin dikkat-hazırlık yeterliklerini geliştirecek birçok strateji ve tekniğe hizmet öncesi eğitimlerinde yer verilmelidir. Öğretmen adaylarının öğrenim gördükleri sınıf düzeyleri dikkate alınarak, eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeyleri belirlenebilir ve bu doğrultuda lisans eğitiminin katkısına ilişkin saptamalar yapılabilir. Öğretmen adaylarının yanı sıra öğretmenlerin de eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeylerine ve öğrencilerinde bu yeterlikleri geliştirmeye yönelik uygulamalarının belirlenmesine ilişkin araştırmalara yer verilebilir.

Anahtar kelimeler: İletişim, Dinleme becerileri, Etkili dinleme, Eleştirel dinleme, Öğretmen eğitimi

« Geri Dön